Intrafamiliaal geweld

Waar ben je naar op zoek?

◉ Ik denk dat ik zelf geweld meemaak
→ Ga naar: Wat kan ik nu doen?

◉ Ik maak me zorgen over iemand anders
→ Ga naar: Wat kan je doen als omstaander?

◉ Ik wil begrijpen wat intrafamiliaal geweld is
→ Ga naar: Uitleg over intrafamiliaal geweld

◉ Ik zoek hulp of advies
→ Ga naar: Waar kan je hulp vinden?

Op deze pagina vind je…

• uitleg over wat intrafamiliaal geweld precies betekent 
• signalen die kunnen wijzen op geweld of controle 
• informatie over hulp, bescherming en rechten 
• wat je zelf kan doen bij twijfel of onveiligheid 
• ondersteuning voor naasten en mantelzorgers 

Je hoeft niet alles in één keer te lezen of op te lossen. Stap voor stap is genoeg.

Het onderwerp kan moeilijk zijn om over te praten. Misschien voel je schaamte, twijfel, angst of verwarring. Dat is menselijk. Je hoeft niet eerst helemaal zeker te zijn voor je hulp mag zoeken. Bij 1712 kan je gratis, anoniem en discreet je verhaal bespreken. Je oproep verschijnt niet op de telefoonrekening.

Meer uitleg vind je bijvoorbeeld op de website van de Eerstelijnszone.

Snelle keuzehulp

Misschien herken je jezelf in één van deze situaties:

• Je voelt je bang of gecontroleerd door iemand in je gezin.
• Er is regelmatig ruzie of geweld thuis.
• Je maakt je zorgen over een vriend, familielid of buur.
• Je wil weten waar je hulp kan vinden.
• Je merkt dat je zelf de controle verliest en dingen doet waar je spijt van hebt.

Ook dan kan het helpen om informatie te zoeken of met iemand te praten. CAW geeft aan dat niet alleen slachtoffers en omstaanders, maar ook mensen die merken dat ze zelf geweld gebruiken of controle verliezen, er terechtkunnen voor hulp zonder oordeel.

Voor wie is deze pagina?

Deze pagina kan nuttig zijn voor:

• mensen die geweld ervaren in hun relatie
• ouders of kinderen in een moeilijke gezinssituatie
• familieleden of vrienden die zich zorgen maken
• professionals of vrijwilligers die signalen herkennen
• ouderen of naasten die vragen hebben over ouderenmis(be)handeling

Eerstelijnszones benoemen intrafamiliaal geweld uitdrukkelijk als een thema dat ook ouderenmis(be)handeling, partner- en seksueel geweld en kindermishandeling en verwaarlozing omvat.

Help me zoeken

Vind je niet meteen wat je zoekt? Gebruik de Ayuta-vraagverkenner om sneller de juiste informatie of hulp te vinden.

Intrafamiliaal geweld is geweld binnen een gezin of familie. Het gaat om gedrag waarbij iemand een ander familielid pijn doet, bedreigt, controleert of bang maakt.

Dat kan gebeuren tussen:

• partners of ex-partners
• ouders en kinderen
• broers en zussen
• andere familieleden
• ouderen die afhankelijk zijn van familieleden

Vaak gaat het niet om één incident, maar om een patroon van macht, controle of onveiligheid. Dat patroon kan zichtbaar zijn, maar ook verborgen blijven voor de buitenwereld. Huiselijk geweld komt voor in alle soorten gezinnen en kan iedereen overkomen. 

Kinderen die geweld zien of horen tussen volwassenen zijn niet “alleen getuige”. Dat kan schadelijk zijn voor hun ontwikkeling. VECK benoemt kinderen getuige laten zijn van partnergeweld zelfs expliciet als een vorm van emotionele mishandeling.

Meer uitleg vind je op de pagina’s van 1712 en de Eerstelijnszone.

Mogelijke oorzaken en risicofactoren

Er is nooit één eenvoudige verklaring voor intrafamiliaal geweld. Vaak spelen verschillende factoren samen. Sommige situaties kunnen het risico verhogen, zoals:

• langdurige stress of spanningen 
• financiële problemen 
• psychische moeilijkheden 
• middelengebruik 
• eerdere ervaringen met geweld of onveiligheid 
• afhankelijkheid binnen een relatie 

Dat betekent niet dat iedereen in zo’n situatie geweld zal gebruiken of meemaken. Geweld blijft altijd een grensoverschrijding. Volgens 1712 en CAW gaat intrafamiliaal geweld vaak ook over macht, controle en onveiligheid binnen relaties.

Wat beweegt er rond dit onderwerp?

Meer aandacht voor psychisch geweld

Vroeger lag de focus vooral op fysiek geweld. Vandaag is er ook meer aandacht voor psychisch geweld, controle en emotionele onveiligheid. Hulporganisaties en onderzoekers benadrukken dat ook vernedering, isolatie of voortdurende controle ernstige gevolgen kunnen hebben.

Meer aandacht voor kinderen als meegetroffenen

Kinderen die geweld zien of horen, worden steeds meer erkend als rechtstreeks betrokken. Dat helpt om sneller gepaste ondersteuning te bieden aan gezinnen.

Meer samenwerking tussen hulpdiensten

In Vlaanderen werken politie, hulpverlening, scholen en gezondheidszorg steeds vaker samen rond intrafamiliaal geweld. Dat moet helpen om signalen sneller te herkennen en mensen beter te ondersteunen.

Wie krijgt er het vaakst mee te maken?

Intrafamiliaal geweld kan iedereen treffen, maar sommige groepen lopen meer risico.

Vrouwen en partnerrelaties

Geweld komt het vaakst voor binnen (ex-)partnerrelaties. Recente cijfers hierover vond je terug op de website van Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) of bij het CAW.

Kinderen en jongeren

Ook kinderen worden getroffen, rechtstreeks of als getuige. Kinderen die geweld zien of horen, kunnen daar op lange termijn last van hebben. Meer uitleg bij het Vlaams Expertisecentrum Kindermishandeling (VECK).

Ouderen

Geweld komt ook voor bij oudere mensen, bijvoorbeeld in situaties van afhankelijkheid of zorg. Dit blijft vaak nog meer verborgen. Meer info via Eerstelijnszones.

Mensen in een afhankelijkheidsrelatie

Geweld komt vaker voor wanneer er een afhankelijkheid is, bijvoorbeeld financieel, emotioneel of fysiek. Dat kan het moeilijker maken om hulp te zoeken.

Waarom blijft het vaak verborgen?

Intrafamiliaal geweld speelt zich meestal af achter gesloten deuren. Veel mensen:

• schamen zich 
• hopen dat het beter wordt 
• zijn bang voor gevolgen 
• twijfelen of hun situatie ‘erg genoeg’ is 

Daardoor blijft een groot deel van het geweld onder de radar.

Organisaties zoals CAW en 1712 benadrukken dat je ook bij twijfel terechtkan voor advies.

Intrafamiliaal geweld gaat niet alleen over hoeveel mensen er ooit mee te maken krijgen, maar ook over hoe vaak het gebeurt. Dat noemen we incidentie: het aantal nieuwe situaties of meldingen in een bepaalde periode. 

Intrafamiliaal geweld komt vaker voor dan veel mensen denken. In België worden elk jaar ongeveer 50.000 feiten van intrafamiliaal geweld geregistreerd door de politie. Dat betekent dat er elke dag opnieuw mensen bijkomen die met geweld in hun gezin of relatie te maken krijgen.

Daarnaast krijgt hulplijn 1712 elk jaar duizenden oproepen en chats van mensen met vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling. Dat toont aan dat veel situaties nog in een vroeg stadium zitten, of dat mensen eerst advies zoeken voordat ze verdere stappen zetten.

Ook hulporganisaties zoals het CAW zien dagelijks nieuwe hulpvragen rond familiaal geweld. Dat kan gaan om mensen die geweld meemaken, maar ook om mensen die zich zorgen maken over iemand anders of merken dat het thuis moeilijk loopt.

Toch tonen deze cijfers niet het volledige beeld. Veel situaties blijven verborgen. Mensen praten er niet over uit schaamte, angst of onzekerheid. Daarom ligt het werkelijke aantal waarschijnlijk hoger. Hulporganisaties geven aan dat ook veel mensen advies vragen zonder een officiële melding te doen.

Intrafamiliaal geweld kan verschillende vormen aannemen. Soms is het duidelijk zichtbaar, maar vaak gebeurt het ook op een subtielere manier.

Mogelijke signalen zijn:

Fysiek geweld

• slaan, duwen of schoppen
• verwondingen of pijn

Psychisch geweld

• schelden, vernederen of bedreigen
• iemand isoleren van vrienden of familie
• extreme controle over gedrag

Seksueel geweld

• seksuele handelingen zonder toestemming of onder druk

Economisch geweld

• controle over geld
• schulden maken in iemands naam
• iemand verhinderen om te werken

Verwaarlozing

• geen zorg of bescherming geven aan iemand die afhankelijk is

VECK en 1712 maken duidelijk dat ook emotionele onveiligheid, controle en het getuige zijn van geweld zwaar kunnen doorwegen.

Wanneer is het belangrijk om meteen hulp te zoeken?

Sommige situaties vragen snelle hulp of bescherming. Bijvoorbeeld wanneer:

• er sprake is van ernstige bedreiging of geweld 
• iemand bang is om naar huis te gaan 
• kinderen onveilig zijn 
• het geweld escaleert 
• iemand geïsoleerd of opgesloten wordt 
• er sprake is van stalking of controle

Bij acuut gevaar bel je best meteen 112. Voor advies of ondersteuning rond geweld en misbruik kan je terecht bij 1712.

• Ik vermoed huiselijk geweld

Als je denkt dat er sprake is van intrafamiliaal geweld, kan het helpen om kleine stappen te zetten.

Mogelijke eerste stappen:

• praat met iemand die je vertrouwt
• schrijf op wat er gebeurt
• zoek betrouwbare informatie
• neem contact op met een hulporganisatie

Sommige mensen vinden het ook helpend om:

• belangrijke telefoonnummers ergens veilig te bewaren 
• een vertrouwenspersoon aan te spreken 
• een dagboek of notities bij te houden 
• op voorhand na te denken over een veilige plek 
• rustmomenten of steunmomenten in te plannen 

Kleine voorbereidingen kunnen helpen om meer overzicht en veiligheid te voelen.

Je hoeft het probleem niet alleen op te lossen. Ook twijfel is een goede reden om hulp te zoeken. Bij CAW en 1712 luisteren hulpverleners zonder oordeel en bekijken ze samen met jou wat veilig en haalbaar is. 

Ook je huisarts kan een eerste aanspreekpunt zijn. Je huisarts heeft beroepsgeheim, kan luisteren, helpen om de situatie te verhelderen, letsels vaststellen en je eventueel doorverwijzen naar gepaste hulp.

Er bestaan verschillende organisaties die hulp en advies bieden.

1712: een gratis professionele hulplijn voor vragen over geweld, misbruik en kindermishandeling. 1712 luistert, geeft advies, schat samen met jou risico’s in en verwijst door. De hulplijn is er voor slachtoffers, getuigen én mensen die soms zelf geweld gebruiken.

CAW (Centrum Algemeen Welzijnswerk): CAW begeleidt mensen die geweld meemaken, in angst leven, hulp zoeken om geweld te stoppen of zich zorgen maken over iemand anders. CAW kan ook helpen als je merkt dat je zelf controle verliest.

Slachtofferzorg: geeft informatie en ondersteuning op juridisch, praktisch en emotioneel vlak.

Bij acuut gevaar, bel 112 voor dringende hulp. 1712 is geen noodnummer. Voor dringende politiehulp verwijzen 1712 en Slachtofferzorg ook naar 101. Buiten de openingsuren van 1712 kan je voor een anoniem gesprek terecht bij Tele-Onthaal 106. Bij acute psychische nood of zelfmoordgedachten kan je terecht bij 1813. 

Als het thuis helemaal vastloopt, kan CAW crisishulp of crisisbegeleiding voor gezinnen mee helpen om opnieuw rust en veiligheid te brengen.

Slachtoffers van intrafamiliaal geweld hebben recht op bescherming en ondersteuning.

Mogelijke vormen van hulp zijn:

• psychosociale begeleiding
• juridisch advies
• opvang of veilige huisvesting
• ondersteuning voor kinderen
• hulp bij veiligheid en bescherming 

CAW vermeldt expliciet dat tijdelijke opvang in een vluchthuis mogelijk kan zijn wanneer dat nodig is. 

Als je klacht indient, kan je je laten bijstaan door iemand die je vertrouwt. De politie maakt dan een proces-verbaal op. Slachtofferzorg legt ook uit dat je documenten, foto’s en medische attesten kan meenemen en dat je recht hebt op een kopie van je pv. 

Er kunnen ook beschermingsmaatregelen volgen. Slachtofferzorg beschrijft onder meer het tijdelijk huisverbod: in ernstige en onveilige situaties kan het openbaar ministerie beslissen dat een meerderjarige de gezamenlijke verblijfplaats tijdelijk moet verlaten. Die maatregel is bedoeld om snel veiligheid en hulpverlening op gang te brengen.

Afhankelijk van je situatie kan je ook hulp krijgen via:

• je ziekenfonds of mutualiteit 
• een maatschappelijk werker 
• OCMW of gemeente 
• slachtofferhulp of juridische eerstelijnshulp 

Zij kunnen helpen bij vragen over:

• financiële ondersteuning 
• tijdelijke huisvesting 
• administratieve hulp 
• psychosociale begeleiding 
• rechten als slachtoffer 

Persoonlijke situaties verschillen. Bespreek daarom concrete vragen best met een hulpverlener of bevoegde dienst.

• CAW
• Slachtofferzorg

Geweld kan een grote impact hebben op je gezondheid en welzijn. Mensen die intrafamiliaal geweld meemaken, kunnen bijvoorbeeld last krijgen van:

• angst of stress
• depressieve gevoelens
• schaamte
• slaapproblemen
• problemen met vertrouwen of relaties

Het herstel kan tijd vragen. Ondersteuning van hulpverleners, vrienden of familie kan hierbij helpen.

Iedereen gaat daar anders mee om. Slachtofferzorg benoemt expliciet dat je kwaad, bang, verdrietig of wantrouwig kan zijn en dat familiaal geweld je dagelijks leven overhoop kan halen. 

Grenzen stellen is normaal. Hulp vragen is geen zwakte. Zelfzorg is geen egoïsme. Ondersteuning van hulpverleners, vrienden of familie kan helpen om opnieuw meer veiligheid en rust te vinden.

• CAW Pro

Intrafamiliaal geweld raakt niet alleen de directe betrokkenen. Ook kinderen, familieleden, vrienden en buren kunnen de gevolgen voelen. Kinderen die geweld zien of horen, kunnen daar emotioneel en ontwikkelingsmatig last van hebben. VECK benoemt dit als een ernstige vorm van emotionele mishandeling. 

Ook omstaanders hoeven niet te wachten tot ze ‘zeker’ zijn. 1712 en CAW maken duidelijk dat ook getuigen advies mogen vragen. Je hoeft het niet zelf op te lossen om toch iets te betekenen.

Voor naasten & mantelzorgers

Maak je je zorgen over iemand in je omgeving? Je kan:

• luisteren zonder te oordelen
• laat weten dat je er bent 
• minimaliseer het probleem niet 
• zet geen druk om meteen weg te gaan of klacht in te dienen 
• moedig hulp zoeken voorzichtig aan 
• schakel bij ernstig gevaar hulp in 

CAW raadt aan om geduldig te blijven, discreet te zijn en professionele hulp voor te stellen. Bij gevaar of dringende nood bel je best meteen de hulpdiensten. 

Wat kan je nu doen?

• Praat met iemand die je vertrouwt. 
• Neem contact op met 1712 voor gratis en anoniem advies. 
• Zoek begeleiding via CAW. 
• Bespreek het met je huisarts als je nood hebt aan een eerste vertrouwelijk gesprek.  
• Lees over rechten en procedure op Slachtofferzorg. 
• Bij acuut gevaar: bel 112. 
• Bij dringende politiehulp: bel 101. 
• Bij acute psychische nood of zelfmoordgedachten: bel 1813.

• Health Belgium
• 1712
• CAW
• Slachtofferzorg
• Eerstelijnszone
• VECK